Hoe slimme hulpmiddelen bewoners met Korsakov helpen om weer zelf de regie te pakken

Voor mensen met het syndroom van Korsakov is het lastig om grip te houden op hun eigen dag. Dit komt vooral doordat het 'toekomstgeheugen' niet goed meer werkt. Het is dan heel moeilijk om te onthouden wat je over een uurtje moet gaan doen. Psycholoog en onderzoeker Sterre Smits van Lelie zorggroep onderzocht hoe digitale hulpmiddelen hierbij kunnen helpen. Haar conclusie is duidelijk: technologie geeft bewoners hun zelfstandigheid terug. 

Een steuntje in de rug zonder dat het voelt als controle 

In de zorg herinneren medewerkers de bewoners vaak aan afspraken, zoals het eten of een bezoek aan de fysiotherapeut. Maar omdat veel bewoners met Korsakov nog fit zijn, kan dit voor hen soms voelen als betutteling. Ze willen het graag zelf doen en weten. 
Een digitaal hulpmiddel, zoals een smartwatch, werkt dan als een neutrale assistent. Als het horloge trilt, voelt dat voor een bewoner niet als controle door een ander, maar als een eigen geheugensteuntje. Hierdoor is er minder weerstand en voelt de bewoner zich zelfstandiger. 

Kiezen voor de tablet of het horloge 

Niet elke bewoner heeft hetzelfde nodig. Daarom werden er in het onderzoek twee verschillende systemen gebruikt: de B-Brain tablet en de smartwatch. De B-Brain tablet is een scherm dat op de kamer staat. Het is heel handig voor bewoners die veel op hun kamer zijn. Naast de agenda kunnen familieleden er ook foto’s en berichtjes naar sturen. De smartwatch is juist fijn voor bewoners die veel onderweg zijn. Het is simpel in gebruik om te voorkomen dat het te ingewikkeld wordt. 
Soms is er een creatieve oplossing nodig. Een bewoonster vond het horloge om haar pols bijvoorbeeld spannend. Door de smartwatch aan haar rollator te hangen, werkte het wel. Zo zie je dat technologie altijd moet passen bij de persoon. 

Sterre Smits

Waarom de timing van een melding zo belangrijk is 

Een belangrijke ontdekking uit het onderzoek is dat de tijd van de melding voor iedereen anders moet zijn. Dit hangt af van hoe goed iemand informatie kan verwerken. Bewoners die meer moeite hebben met onthouden, hebben baat bij een melding die pas vijf minuten voor de afspraak afgaat. Als de melding eerder komt, vergeten ze deze vaak alweer voordat ze er iets mee kunnen doen. 
Bewoners die nog wat beter kunnen plannen en onthouden, hebben juist meer tijd nodig. Voor hen werkt een melding van een kwartier van tevoren het best. Op die manier hebben ze de tijd om rustig hun huidige bezigheid af te ronden, zoals het drinken van een kop koffie, om zich daarna op hun gemak klaar te maken voor de afspraak. 

Van vragen naar zelf weten 

Een mooi resultaat op de werkvloer was de verandering in hoe bewoners praten. Eerst vroegen ze vaak aan de zorg: "Wanneer gaan we eten?". Met de nieuwe hulpmiddelen zoeken ze dat nu vaker zelf op. Ze zeggen nu bijvoorbeeld: "De lunch is om één uur, toch?". Ze vragen dus niet meer om informatie, maar ze controleren of de informatie die ze zelf hebben gevonden klopt. Dat geeft een enorme boost aan hun zelfvertrouwen. 

Klaar voor de toekomst 

Om te zorgen dat deze hulpmiddelen echt blijven werken, heeft Lelie zorggroep een 'brugfunctionaris' aangesteld. Deze persoon regelt praktische zaken, zoals het opladen van de horloges en het trainen van nieuwe collega's. Zo wordt technologie een vast onderdeel van de dagelijkse zorg. 
Sterre Smits blijft ondertussen onderzoeken hoe dit op de lange termijn werkt. Haar doel is simpel: zorgen dat bewoners weer met opgeheven hoofd hun eigen dag kunnen indelen. 
 
Dit artikel is geschreven naar aanleiding van de workshop van Sterre Smits tijdens het Wetenschapsforum van het Korsakov Kenniscentrum eind 2025. 

Lees hier meer over het onderzoek naar de Smartwatch.