Syndroom van Korsakov

Het syndroom van Korsakov is een aandoening die het gevolg is van ernstig vitamine B1 (thiamine) gebrek. Korsakov treedt voornamelijk op bij alcoholverslaving. De alcoholist loopt dit risico omdat hij doorgaans slecht eet en een verhoogde vitamine behoefte heeft. Een gedeelte van de hersenen wordt aangetast waardoor geheugenverlies ontstaat. Naast de ernstige geheugenstoornissen komt het verlies van vaardigheden of processen die noodzakelijk zijn voor het adequaat oplossen van problemen, planning en organisatie (executieve functiestoornissen) voor. Ook het zelf inzicht en ziekte inzicht is beschadigd waardoor mensen de zorg mijden. Met name de executieve functiestoornissen zijn voor de cliënt het meest beperkend.

De patiënt verliest vooral het vermogen om iets nieuws te leren, maar is ook steeds minder in staat de gewone dagelijkse handelingen te verrichten en voor zichzelf te zorgen. Als er nog sprake is van betaald werk zal het drankgebruik en het verminderd functioneren onherroepelijk tot problemen leiden. Door het langdurige alcoholmisbruik ontstaan ook lichamelijke klachten zoals afwijkingen aan organen als hart, lever en alvleesklier en de mobiliteit neemt af. Een bijkomend gezondheidsrisico is het hoge percentage rokers (ca. 80%). 

 

Hoe vaak komt het voor?

Het is erg moeilijk om het juiste aantal mensen met het syndroom van Korsakov te schatten. De berekeningen in Nederland komen voort uit percentages van het aantal zware of excessieve drinkers. Hierbij wordt een onder- en een bovengrens gehanteerd. Er zijn momenteel in Nederland ongeveer 8.000 tot 10.000 mensen met het vermoeden van het Syndroom van Korsakov. Vanwege het zorgmijdende karakter is slechts een klein deel hiervan in zorg. Nederland telt ongeveer 1500-2000 gediagnosticeerde cliënten/bewoners in gespecialiseerde zorgcentra.

 

Wie kan het krijgen? 

In Nederland en andere westerse landen komt het Syndroom van Korsakov bijna alleen voor bij mensen die langdurig en veel alcohol drinken en daarbij nauwelijks eten. Er zijn echter ook gevallen bekend waarbij de cliënt op een andere wijze het Syndroom van Korsakov heeft gekregen zoals bijvoorbeeld na een maagoperatie, hongerstaking of anorexia. 
Ouderen lopen meer risico dan jongeren en de meeste Korsakov patiënten zijn ouder dan 45 jr. De directe oorzaak is, zoals eerder vermeld, een ernstig gebrek aan vitamine B1. Voordat de vitamine B1 een kritische ondergrens bereikt heeft, kan er een acuut en levensbedreigend ziektebeeld ontstaan: de Wernicke-encefalopathie. In deze fase kan door het geven van vitamine-injecties, het syndroom van Korsakov nog voorkomen worden.

 

Wat gaat er mis? 

Alcoholverslaving is een ernstig probleem voor de betrokkene en diens familie of naasten. Korsakov komt daar bovenop en leidt vaak tot een volledige ontwrichting van het maatschappelijke leven en het contact met gezins- of familieleden.

De patiënt is steeds minder in staat voor zichzelf te zorgen, maar wijst door gebrek aan inzicht in zijn of haar situatie de hulp van anderen af. Vaak moeten familieleden machteloos toezien hoe iemand steeds verder afglijdt, zonder dat zij er iets tegen kunnen doen. Deze situatie kan plots ontstaan, maar ook een sluipend verloop hebben. De beperkingen van een Korsakov patiënt zijn voor een buitenstaander vaak lastig te herkennen. Iemand met Korsakov kan zich verbaal goed uitdrukken en een beeld van zichzelf schetsen dat heel aannemelijk klinkt, maar dat niet klopt met de realiteit. Het feit dat de Korsakov patiënt de ernst van zijn of haar situatie niet kan inschatten bemoeilijkt het samenleven met anderen. Maar ook een zelfstandig leven leiden is voor de patiënt onmogelijk.

 

Hoe verder? 

Een voorwaarde om een goede diagnose te stellen en adequate zorg te bieden is stoppen met alcoholgebruik. Dit kunnen we meestal slechts bereiken door iemand op te nemen in een gespecialiseerde instelling. Als dit niet mogelijk is zijn de zorgmogelijkheden beperkt en staat de partner, soms nog bijgestaan door thuiszorg of dagopvang, met de rug tegen de muur. Patiënten met het syndroom van Korsakov kunnen niet genezen. Wel kan de gezondheidstoestand van de betrokkene aanzienlijk verbeteren wanneer deze door langdurige opname niet meer drinkt. Probleemgedrag zal vaak verminderen, maar zelden geheel verdwijnen. Het beeld is dus niet progressief zoals bij de ziekte van Alzheimer. De opvang en begeleiding van patiënten en familie vindt na diagnose plaats in gespecialiseerde verpleeghuizen en beschermde woonvormen. Een overzichtslijst van aangesloten instellingen bij het Korsakov Kenniscentrum vindt u via deze link. Een overzichtskaart daarvan vindt u via deze link.

De onderstaande brochure bevat uitgebreide informatie rondom het ziektebeeld:
brochure-2010-het-syndroom-van-korsakov.pdf

Meer informatie

Zoekt u meer informatie?

Mail ons op:

info@korsakovkenniscentrum.nl