Bijdrage van Jan Wijnia aan artikel over Thiamine

29 april 2017
Bijdrage van Jan Wijnia aan artikel over Thiamine

Onlangs is met medewerking van Leliezorggroep, Slingedael Korsakovcentrum een artikel over de stand van zaken van thiamine bij een alcoholstoornis en Wernicke-encefalopathie geplaatst in het Nederlandse Tijdschrift voor Geneeskunde.

 

 


Wernicke-encefalopathie: een dronkemansloop zonder alcohol
Vanuit Slingedael Korsakovcentrum heeft dr. J.W. Wijnia, specialist ouderengeneeskunde een bijdrage geleverd aan een artikel voor de klinische praktijk geschreven door D.J. Brinkman en collega’s over de stand van zaken van thiamine (vitamine B1) bij een alcoholstoornis en Wernicke-encefalopathie.1 Wat moet de arts op de eerste hulp doen bij een zichzelf verwaarlozende alcoholist? Verwardheid kan ten onrechte aan alcoholonthouding worden toegeschreven. Een waggelend looppatroon door coördinatiestoornissen (ataxie) bij Wernicke-encefalopathie kan ten onrechte worden opgevat als alcoholintoxicatie.1 Vaak is de patiënt door ziekte al gestopt met drinken. Als de patiënt op de brancard ligt en versuft is, kan een loopstoornis worden gemist. Belangrijk is om naast eventuele andere oorzaken de diagnose Wernicke-encefalopathie te overwegen en te beginnen met toediening van thiamine. Bij verdenking op Wernicke-encefalopathie dient laagdrempelig een hoge dosering thiamine intraveneus te worden gegeven.1 Ondanks dat er onvoldoende bewijs is om een gewogen, evidencebased advies te geven over de beste dosering, toedieningsvorm en duur van thiaminebehandeling, adviseren wij — beginnend met thiamine 3dd 500mg intraveneus — de huidige GGZ/Trimbos richtlijn te volgen.1,2

Achtergrondinformatie
Uit richtlijnen en klinische praktijk blijkt, al dan niet expliciet benoemd, een wisselende kijk te bestaan op de relatie tussen Wernicke-encefalopathie en een delirium. Namelijk dat deze ziektebeelden vaak naast elkaar voorkomen en onderling ‘moeilijk te onderscheiden’ zijn, dat het ene ziektebeeld door het andere ziektebeeld ‘gemaskeerd’ wordt of dat de ziektebeelden juist ‘overeenkomsten’ vertonen. Laatstgenoemde visie is inmiddels meer onderbouwd en houdt in dat Wernicke-encefalopathie zich klinisch als een delirium manifesteert.3,4 De arts die de eerste opvang doet van een verwarde patiënt, realiseert zich dit vaak onvoldoende. Dit is een van de redenen waarom de diagnose Wernicke-encefalopathie vaak niet wordt gesteld. Daarna volgt als reststoornis veelal het syndroom van Korsakov en is de behandeling te laat. Bovendien zijn er vaak ernstige infecties bij vitamine B1-gebrek, bijvoorbeeld longontsteking, urineweginfecties, bloedvergiftiging (sepsis), verettering van weefsels (abcessen) of lichaamsholtes (empyeem) ? een feit dat bij artsen niet goed bekend is.4 In de praktijk wordt dan wel de infectie behandeld, maar vaak geen vitamine B1 (thiamine) gegeven. Soms verbetert een Wernicke-encefalopathie niet, ondanks vroege intraveneuze behandeling met hoge doseringen thiamine.5 Dat kan als het beloop wordt gecompliceerd door de genoemde infecties, leverfunctiestoornissen, een irreversibel thiaminetekort of bijvoorbeeld een magnesiumtekort. Incidenteel treedt verbetering op met thiaminetabletten, maar in het algemeen is de orale toedieningsroute volstrekt onvoldoende om Wernicke-encefalopathie te behandelen.

References / Literatuur
1. Brinkman DJ*, Bekema JK*, Kuijenhoven MA*, Wijnia JW**, Dekker MJ*, van Agtmael MA*. Stand van zaken ? Thiamine bij een alcoholstoornis en Wernicke-encefalopathie. Ned Tijdschr Geneeskd. 2017;161:D931.
Auteurs: *VU Medisch Centrum, Amsterdam; ** Slingedael Korsakovcentrum, Rotterdam.

2. Trimbos-instituut. Multidisciplinaire richtlijn Stoornissen in het gebruik van alcohol. Utrecht. NVvP; 2009.

3. Isenberg-Grzeda E, Alici Y, Hatzoglou V, Nelson C, Breitbart W. Nonalcoholic thiamine-related encephalopathy (Wernicke-Korsakoff syndrome) among inpatients with cancer: A series of 18 cases. Psychosomatics. 2016;57:71-81.

4. Wijnia JW, Oudman E, van Gool WA, Wierdsma AI, Bresser EL, Bakker J, van de Wiel A, Loonen AJ, Mulder CL. Severe infections are common in thiamine deficiency and may be related to cognitive outcomes: A cohort study of 68 patients with Wernicke-Korsakoff syndrome. Psychosomatics. 2016;57:624-633.

5. Cook CC, Hallwood PM, Thomson AD. 1998. B vitamin deficiency and neuropsychiatric syndromes in alcohol misuse. Alcohol Alcohol. 33:317−336.

6. Wijnia JW. Early detection of mental and motor symptoms in the Wernicke-Korsakoff syndrome. PhD thesis Erasmus University, Rotterdam; EMC, Erasmus University Medical Centre. Rotterdam. Optima Grafische Communicatie; 2015.